Ατλαντικός ωκεανός

Θαλάσσια έκταση (106.100.000 τ. χλμ.) ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αφρική και τη Βόρεια και Νότια Αμερική. Ανάμεσα στις ηπειρωτικές μάζες της Ευρώπης και της Αφρικής στα ανατολικά και στα δυτικά της Αμερικής απλώνεται η απέραντη θαλάσσια έκταση του Α.ω. Τα όριά του δεν έχουν προσδιοριστεί με ακρίβεια, γιατί μερικοί γεωγράφοι τον επεκτείνουν στα Β έως το σημείο να περιλαμβάνει και τον Βόρειο Παγωμένο ωκεανό και άλλοι τον σταματούν στο σημείο που αντιστοιχεί στην υφαλορράχη που συνδέει τα βρετανικά νησιά με την Ισλανδία και τη Γροιλανδία. Στα ΝΑ ο Α.ω. επικοινωνεί σε μεγάλη έκταση με τον Ινδικό ωκεανό, ενώ στα ΝΔ με τον Ειρηνικό διαμέσου του πορθμού Ντρέικ. Με τον Α.ω. ενώνονται, εκτός από τον Βόρειο Παγωμένο ωκεανό, η Βόρεια Θάλασσα, η Βαλτική, η Μεσόγειος, ο Κόλπος του Μεξικού και η Θάλασσα των Αντιλλών (οι δύο τελευταίες αποτελούν τη λεγόμενη Αμερικανική Μεσόγειο). Ο Α.ω. έχει το σχήμα ενός μεγάλου S και το μήκος του είναι περίπου 15.000 χλμ. (από την Ισλανδία έως την Ανταρκτική), ενώ το πλάτος του ποικίλλει από ζώνη σε ζώνη: είναι σχεδόν 7.000 χλμ. στη γραμμή η οποία αντιστοιχεί στο δρομολόγιο που ακολούθησε ο Χριστόφορος Κολόμβος το 1492 και παρουσιάζει ελάχιστο μήκος 2.840 χλμ. ανάμεσα στο ακρωτήριο Πάλμας της βορειοδυτικής Αφρικής (Λιβερία) και στο ακρωτήριο Σαν Ρόκουε της Νότιας Αμερικής (Βραζιλία). Προέλευση.Όπως για τις ηπείρους, έτσι και για τις θάλασσες και τους ωκεανούς υπάρχουν γεωλογικές θεωρίες σχετικά με την προέλευσή τους. Στην περίπτωση του Α.ω. διατυπώθηκαν πολλές υποθέσεις, μεταξύ των οποίων η γοητευτική θεωρία που υποστήριζε την ύπαρξη μιας ηπείρου, της Ατλαντίδας, βυθισμένης τώρα, αλλά η οποία κάποτε αποτελούσε τη γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής. Πιο πειστική όμως φαίνεται να είναι η θεωρία για την προέλευση των ηπείρων την οποία διατύπωσε για πρώτη φορά ο Βέγκενερ. Ο γεωλόγος αυτός διατύπωσε την υπόθεση ότι κάποτε όλες οι ήπειροι ήταν ενωμένες και σχημάτιζαν την Παγγαία και ότι γύρω σε αυτή απλωνόταν μια απέραντη θάλασσα, η Πανθάλασσα. Σύνθετα φαινόμενα γήινης δυναμικής πρέπει να οδήγησαν στον διαμελισμό της Παγγαίας στις διάφορες ηπείρους, οι οποίες απομακρύνθηκαν η μία από την άλλη. Ο Α.ω. καταλαμβάνει ακριβώς, κατά τη θεωρία αυτή, μια τάφρο που έμεινε ελεύθερη ανάμεσα στις ηπειρωτικές μάζες και πήρε τη σημερινή του μορφή στο τέλος της τριτογενούς περιόδου. Φυσικά χαρακτηριστικά. Το μέσο βάθος του Α.ω. είναι γύρω στα 4.000 μ., εμφανίζει όμως ανισομέρειες εξαιτίας της παρουσίας τάφρων και εκτεταμένων υφαλορράχεων, που αποτελούν πραγματικές υποβρύχιες οροσειρές. Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό είναι ακριβώς η τεράστια υφαλορράχη που ξεκινά από την Ισλανδία και διασχίζει τον Α.ω. σε όλο του το μήκος, φτάνοντας σχεδόν έως την Ανταρκτική, με μία διακοπή μόνο στο ύψος του Ισημερινού από την τάφρο Ρομάνς (-7.700 μ.). Η μεγάλη αυτή υφαλορράχη παραμένει σε βάθος περίπου 3.000 μ. κάτω από την επιφάνεια του νερού, αναδύεται όμως σε πολλά σημεία, σχηματίζοντας διάφορα νησιά, τα μεγαλύτερα από τα οποία είναι οι Αζόρες απέναντι στην Ιβηρική χερσόνησο, η Σαν Πάουλο και η Σαν Πέδρο ΒΑ του ακρωτηρίου Σαν Ρόκουε (Βραζιλία), τα νησιά Ασενσιόν (Αναλήψεως) και Τριστάν ντα Κούνια μεταξύ Αφρικής και Νότιας Αμερικής. Τα άλλα νησιά του Α.ω. στηρίζονται αντίθετα πάνω στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα. Απέναντι στην Αμερική βρίσκονται, με κατεύθυνση από τα Β προς τα Ν, τα νησιά του Καναδικού Αρκτικού αρχιπελάγους, η Γροιλανδία, η Νέα Γη, οι Μεγάλες και οι Μικρές Αντίλλες, τα Φόκλαντ, η Νότια Γεωργία και οι Νότιες Σάντουιτς· απέναντι στην Ευρώπη βρίσκονται η Ισλανδία, οι Φερόες, οι Βρετανικές νήσοι· απέναντι στην Αφρική οι Κανάριοι νήσοι, τα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου και τα νησιά του κόλπου της Γουινέας. Ανάμεσα στις δευτερεύουσες υφαλορράχεις του βυθού του ωκεανού είναι η Ουόλβις, που επεκτείνεται στον νότιο Α.ω. με κατεύθυνση ΝΔ-ΒΑ σχεδόν έως την Αγκόλα. Μερικές τάφροι πλαισιώνουν τη μεσαία υφαλορράχη, από τις οποίες οι βαθύτερες βρίσκονται στον δυτικό Α.ω.: τάφρος του Πουέρτο Ρίκο (-9.200 μ.), τάφρος του Νέερς (-7.000 μ.), τάφρος των Νότιων Σάντουιτς (-8.250 μ.). Ένα άλλο χαρακτηριστικό του Α.ω. είναι το εύρος των παλιρροιακών φαινομένων: στον κόλπο Φάντι, μεταξύ Καναδά και Ηνωμένων Πολιτειών, οι παλίρροιες ξεπερνούν τα 19 μέτρα, που είναι το μεγαλύτερο γνωστό εύρος. Ο Α. είναι ο μόνος ωκεανός που εκτείνεται από τη μία πολική ζώνη έως την άλλη. Τα νερά του παρουσιάζουν συνεπώς φυσικοχημικά χαρακτηριστικά πολύ διαφορετικά, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος. Η θερμοκρασία για παράδειγμα κατεβαίνει αισθητά όσο προχωρούμε από τον Ισημερινό προς τους πόλους, αλλά ανισόμετρα: η μέση ετήσια θερμοκρασία των νερών της επιφάνειας είναι 25-27°C έως τη 10η μοίρα γεωγραφικού πλάτους και κατεβαίνει σε 5°C κοντά στον Αρκτικό Πολικό Κύκλο και σε 1°C στον Ανταρκτικό Πολικό Κύκλο. Ο βαθμός αλμυρότητας ποικίλλει και αυτός ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος: κοντά στις πολικές περιοχές είναι 34,5‰, φτάνει στη μεγαλύτερη τιμή στο ύψος των τροπικών με 37,4‰ και κατεβαίνει πάλι γύρω στον Ισημερινό, όπου φτάνει το 35‰. Η μείωση του βαθμού αλμυρότητας εξαρτάται στον Ισημερινό από την ισχυρή βροχόπτωση και στις πολικές περιοχές από την τήξη των πάγων. Με την επίδραση των ανέμων και της γήινης περιστροφής, διατρέχουν τον Α.ω. τα θαλάσσια ρεύματα, που σχηματίζουν κυκλικές διαδρομές, σε γενικές γραμμές συμμετρικές. Τα ρεύματα αυτά ξεκινούν από τον Ισημερινό, όπου οι αληγείς άνεμοι από ΒΑ και ΝΑ πνέουν προς τα Δ προκαλώντας τον σχηματισμό ενός ρεύματος, το οποίο στο ύψος του ακρωτηρίου Σαν Ρόκουε χωρίζεται σε δύο βραχίονες: τον βόρειο, ο οποίος στρέφεται προς τα Β, διασχίζει τον βόρειο Α.ω. σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού, φτάνει πολύ κοντά στις ακτές της Ευρώπης και της βόρειας Αφρικής και στο ύψος των Καναρίων στρέφεται στα Δ κλείνοντας την κυκλική διαδρομή του· και στον νότιο, ο οποίος διασχίζει τον νότιο Α.ω. με κατεύθυνση αντίθετη προς τη φορά των δεικτών του ρολογιού και ανεβαίνει έπειτα τη νοτιοδυτική ακτή της Αφρικής έως τον Ισημερινό. Τα ρεύματα που επιστρέφουν ψυχρά εξαιτίας της συνάντησής τους με τα νερά των πολικών θαλασσών μπορούν να μεταφέρουν και μεγάλους όγκους πάγων (παγόβουνα), οι οποίοι αποσπώνται από τους ηπειρωτικούς παγετώνες και αποτελούν διαρκή κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα. Οικονομική σημασία. Στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας, ο Α.ω. έχει λάβει από παλιά και διατηρεί μια θέση τεράστιας σημασίας. Τα νερά του –πλούσια σε αλιεύματα, όπως μουρούνες, ρέγκες, σαρδέλες, σκουμπριά κλπ.– προσελκύουν τα αλιευτικά, τροφοδοτώντας σημαντικές βιομηχανίες κονσερβοποίησης· ιδιαίτερα η ζώνη που εκτείνεται μεταξύ Νορβηγίας και Νέας Γης αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες ιχθυοφόρες περιοχές του κόσμου. Κυρίως όμως ο Α.ω. είναι ο σημαντικότερος από τους ωκεανούς σε ό,τι αφορά τις συγκοινωνιακές αρτηρίες, θαλάσσιες ή αεροπορικές. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ισχυρών εμπορικών κρατών, όπως η Αγγλία, και στις ακτές του, όπως και στις ακτές των θαλασσών που αποτελούν την προέκτασή του, εμφανίστηκαν τα πιο επιβλητικά λιμενικά συγκροτήματα και αερολιμένες του κόσμου (Νέα Υόρκη, Λονδίνο, Ρότερνταμ κλπ.). Εξάλλου, διαμέσου αυτού του ωκεανού έγιναν οι μεγαλύτερες μεταναστεύσεις Ευρωπαίων, στις οποίες οφείλεται ο γρήγορος εποικισμός της αμερικανικής ηπείρου. Ο Α.ω. κατέχει τα πρωτεία και στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, έχει εγκατασταθεί σε αυτόν ένα δίκτυο υποβρύχιων καλωδίων, που αποτελούν το μισό ολόκληρου του παγκόσμιου δικτύου. Οι αρχαίοι τοποθετούσαν τις Ηράκλειες Στήλες στο σημερινό Γιβραλτάρ, τη μοναδική διέξοδο της Μεσογείου προς τον Ατλαντικό ωκεανό (φωτ. Pellegrini).

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • ωκεανός — Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική αντίληψη, ο Ω. ήταν τεράστιος ποταμός από τον οποίο ανέτειλαν η Ηώς, ο Ήλιος και οι αστέρες, και σε αυτόν βυθίζονταν όταν έδυαν. Οι αρχαίοι πίστευαν επίσης πως πέρα από τον Ω. υπήρχε ο ζοφερός Άδης. Κατά την αρχαία… …   Dictionary of Greek

  • ατλαντικός — ή, ό (Α Ἀτλαντικός, ή, όν) [Άτλας] αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στον Άτλαντα νεοελλ. 1. το αρσ. ως ουσ. ο Ατλαντικός ο Ατλαντικός Ωκεανός, η θαλάσσια έκταση που απλώνεται ανάμεσα στις ηπειρωτικές μάζες της Ευρώπης και της Αφρικής (προς τα… …   Dictionary of Greek

  • άτλαντας — ο (Α ἄτλας και Ἄτλας, αντος) 1. ο μυθικός γίγαντας που βαστούσε τους στύλους του ουρανού 2. ονομασία ανδρικών αγαλμάτων που στήριζαν τον θριγκό οικοδομήματος 3. ο αυχενικός σπόνδυλος στον οποίο στηρίζεται το κεφάλι νεοελλ. 1. συλλογή χαρτών 2.… …   Dictionary of Greek

  • Η Διώρυγα του Σ — Τεχνητός υδάτινος δρόμος με διαδρομή 161 χλμ. μέσα από τον ομώνυμο ισθμό, συνδέει τη Μεσόγειο (Ατλαντικός ωκεανός) με την Ερυθρά θάλασσα (Ινδικός ωκεανός). Σχέδια για τη σύνδεση των δύο θαλασσών χρονολογούνται από τη δεύτερη π.Χ. χιλιετία και… …   Dictionary of Greek

  • Λαπωνία — I (νορβηγ. Lapland, σουηδ. Lappland, φιλανδ. Lappi ή Saamiland, ρωσ. Laplandiya). Ιστορική γεωγραφική περιοχή (388.350 τ. χλμ.) της βόρειας Ευρώπης (Φινοσκανδίας). Βρέχεται από τη Νορβηγική θάλασσα (Ατλαντικός ωκεανός) στα Δ και από τη θάλασσα… …   Dictionary of Greek

  • Βισκαϊκός κόλπος — (Golfo de Vizcaya). Μεγάλος κόλπος που σχηματίζει ο Ατλαντικός ωκεανός μεταξύ της βόρειας ακτής της Ισπανίας και της δυτικής ακτής της Γαλλίας. Οι δύο πλευρές του, που συναντώνται σχεδόν σε ορθή γωνία, έχουν χαρακτηριστικά ριζικά αντίθετα: η… …   Dictionary of Greek

  • Λουιζιάνα — (Louisiana). Ομόσπονδη πολιτεία (123.677 τ. χλμ., 4.465.430 κάτ. το 2000) των ΗΠΑ, στο νότιο τμήμα της χώρας. Βρέχεται από τον Κόλπο του Μεξικού (Ατλαντικός ωκεανός) στα Ν, συνορεύει με το Τέξας στα Δ και με τις πολιτείες Αρκάνσας στα Β και… …   Dictionary of Greek

  • Μπέργκεν — (Bergen). Πόλη (229.496 κάτ.) της νοτιοδυτικής Νορβηγίας, πρωτεύουσα της κομητείας Χόρνταλαντ (15.634 τ. χλμ.). Χτισμένο κατά το μεγαλύτερο μέρος σε μια χερσόνησο μεταξύ δύο δευτερευόντων βραχιόνων του Μπίφιορντ (Ατλαντικός ωκεανός), το Μ. είναι… …   Dictionary of Greek

  • κυκλώνας — Σύστημα που συνδυάζει χαμηλές πιέσεις και ισχυρούς ανέμους. Αντίθετης μορφής είναι οι καλούμενοι αντικυκλώνες ή υφέσεις, που αποτελούνται από υψηλές πιέσεις και ανέμους σχετικά μικρής έντασης. Οι κ. αποτελούν μια βίαιη ατμοσφαιρική διατάραξη… …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.